Gminny Program Przeciwdziałania Przemocy Domowej oraz Ochrony Ofiar Przemocy Domowej na lata 2025-2030

 Załącznik do Uchwały  Nr  X/ 57 / 2025

                                                                                                                                                                                                   Rady Gminy Gubin z dn. 29.01.2025r.

Gminny Program Przeciwdziałania

Przemocy Domowej

oraz Ochrony Ofiar Przemocy

Domowej

na lata 2025-2030

Gmina  Gubin

WSTĘP  ………………………………………………………………………………………….. 3

I.         PRZEMOC DOMOWA- PODSTAWY TEORETYCZNE……………….…4

     1.     DEFINICJE PRZEMOCY  ……………………………………………………….. 4

      2.    RODZAJE , SKUTKI PRZEMOCY I KONSEKWENCJE………………… 4

      3.    REGULACJE PRAWNE………………………………………………………….. 6

II.        PROBLEM PRZEMOCY   NA TERENIE GMINY GUBIN W PERSPEKTYWIE  

            DANYCH  ZESPOŁU INTERDYSCYPLINARNEGO I REALIZACJI

            PROCEDURY,,NIEBIESKIE KARTY”………………………………………….. 7                      

III.        ZAŁOŻENIA PROGRAMOWE…………………………………………………. 10

IV.        CEL GŁÓWNY PROGRAMU I CELE SZCZEGÓŁOWE………………. 11

V.         REALIZACJA PROGRAMU………………………………………………….... 12

        1.     MIEJSCE REALIZACJI………………………………………………………… 12

        2.      CZAS REALIZACJI………………………………………………………………12

        3.     SPOSÓB REALIZACJI…………………………………………………………. 12

        4.     ADRESACI PROGRAMU……………………………………………………. 16

        5.     REALIZATORZY PROGRAMU…………………………………………….. 16

        6.    PRZEWIDYWANE EFEKTY REALIZACJI PROGRAMU……………. 17

VI.          MONITOROWANIE …………………………………………………….……. 17

VII.         ŹRÓDŁA FINANSOWANIA…………………………………………………. 17

VIII.        ZAKOŃCZENIE………………………………………………………………..… 17

WSTĘP

Gminny Program Przeciwdziałania Przemocy Domowej oraz Ochrony Ofiar Przemocy Domowej na lata 2025-2030 jest realizowany zgodnie z art. 6 ust.2 pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej. Ponadto nawiązuje do strategii Gminnego Programu Wspierania Rodziny w Gminie Gubin oraz do Krajowego Programu Przeciwdziałania Przemocy Domowej.

Celem strategicznym Programu jest przeciwdziałanie przemocy domowej, ochrona ofiar przemocy domowej oraz zwiększenie dostępności i skuteczności profesjonalnej pomocy. Program określa szczegółowe zadania do realizowania, ukierunkowane na: rozwój systemu przeciwdziałania przemocy oraz współpracy międzyinstytucjonalnej, zapewnienie dostępności pomocy osobom i rodzinom z problemem przemocy domowej, kształtowanie świadomości społecznej w zakresie zjawiska przemocy domowej, doskonalenie kadr zajmujących się diagnozowaniem i pomocą osobom dotkniętym tym problemem oraz edukację i profilaktykę mieszkańców  Gminy Gubin.

Program Przeciwdziałania Przemocy Domowej oraz Ochrony Ofiar Przemocy Domowej w Gminie Gubin ma charakter długofalowy. Działania obejmują lata 2025-2030. W miarę potrzeb i sytuacji społecznej mogą ulegać zmianom i udoskonaleniom.

Przemoc domowa jest zjawiskiem złożonym, dlatego też wymaga interdyscyplinarnej współpracy wielu instytucji. Podejmowanie wspólnych i systematycznych działań może przyczynić się do  zmniejszenia skali tego zjawiska. W gminie Gubin funkcjonuje powołany przez Wójta Gminy Gubin Zespół Interdyscyplinarny ds. Przeciwdziałania Przemocy Domowej, w ramach którego działa grupa diagnostyczno-pomocowa. W skład grupy diagnostyczno-pomocowej wchodzą pracownicy socjalni, dzielnicowi, a także mogą : pedagodzy szkół , kuratorzy, przedstawiciele Gminnej Komisji ds. Profilaktyki i Rozwiazywania Problemów Alkoholowych, którzy podejmują zintegrowana działania mające na celu ustanie przemocy domowej.

W części opisowej  zawarte zostały podstawowe informacje na temat zjawiska przemocy domowej. W części metodologicznej przedstawiono skalę zjawiska przemocy domowej na terenie Gminy Gubin. Dane dotyczące skali zjawiska przemocy domowej w Gminie  Gubin pozyskane zostały na podstawie analizy dokumentacji Zespołu Interdyscyplinarnego ds. Przeciwdziałania Przemocy Domowej działającego przy Gminie Gubin.

I.        PRZEMOC DOMOWA – PODSTAWY TEORETYCZNE

1. DEFINICJE PRZEMOCY

Przemocą domową określone jest każde zachowanie skierowane wobec osoby bliskiej, którego celem jest utrzymanie nad nią kontroli i władzy. Przemoc domowa to zamierzone, wykorzystujące przewagę siły działanie, przeciwko członkowi rodziny naruszające jego godność oraz podstawowe prawa i wolność, powodujące cierpienie i szkody.

Ustawa z 29 lipca 2005 roku o przeciwdziałaniu przemocy ( Dz. U. z 2024 r. poz. 1673) definiuje przemoc domową jako jednorazowe lub powtarzające się umyślne działanie lub zaniechanie naruszające prawa lub dobra osobiste członków rodziny w szczególności narażające te osoby na niebezpieczeństwo utraty życia, zdrowia, naruszające ich godność, nietykalność cielesną, wolność, w tym seksualną, powodujące szkody na ich zdrowiu fizycznym lub psychicznym, a także wywołujące cierpienie i krzywdy moralne u osób dotkniętych przemocą. Rodzina jest najważniejszym środowiskiem w życiu człowieka, kształtującym osobowość, system wartości, poglądy, styl życia.

 Rodzice czy opiekunowie są wzorem dla dzieci. Ważną rolę w prawidłowo funkcjonującej rodzinie odgrywają wzajemne relacje pomiędzy rodzicami oparte na miłości i zrozumieniu.

W przypadku dezorganizacji rodzina nie jest w stanie realizować podstawowych zadań, role wewnątrzrodzinne ulegają zaburzeniu, łamane są reguły, a zachowania poszczególnych członków rodziny stają się coraz bardziej niezgodne z normami prawnymi i moralnymi oraz oczekiwaniami społecznymi.

Przemoc domowa może być zarówno skutkiem, jak i przyczyną dysfunkcji w rodzinie. Należy ją zakwalifikować do kategorii zachowań negatywnych o dużej szkodliwości społecznej. Prowadzi do poważnych naruszeń norm moralnych i prawnych, tragicznych skutków psychologicznych, a w skrajnych przypadkach do poważnych okaleczeń czy zabójstw.

2.    RODZAJE , SKUTKI PRZEMOCY  I  KONSEKWENCJE

RODZAJE I TYPY PRZEMOCY

• Przemoc psychiczna – umyślne, agresywne działania, wykorzystujące nie tyle siłę fizyczną, lecz mechanizmy psychologiczne, powodujące zachwianie u ofiary pozytywnego obrazu własnej osoby, obniżeniu u niej poczucia własnej wartości, pojawienie się stanów lękowych. Zachowania sprawcy mają na ogół charakter poniżający i wywołują emocjonalny ból i cierpienie (m.in. wyśmiewanie, krytykę, groźby, ograniczenie kontaktów z innymi osobami).

• Przemoc fizyczna – to każde agresywne zachowanie polegające na użyciu siły i prowadzące do naruszenia nietykalności cielesnej zranień, stłuczeń, złamań (m.in. popychanie, szarpanie, policzkowanie, kopanie, duszenie).

• Przemoc ekonomiczna – przejawia się w uniemożliwianiu dostępu do środków finansowych, prowadzącym do całkowitego finansowego uzależnienia ofiary od sprawcy (m. in. odbieranie zarobionych pieniędzy, niezaspokojenie materialnych potrzeb rodziny, uniemożliwienie podjęcia pracy).

• Przemoc seksualna – wymuszenie pożycia seksualnego lub nieakceptowanych i niechcianych przez ofiary praktyk seksualnych w celu zaspokojenia potrzeb seksualnych sprawcy.

Osobami doświadczającymi przemocy domowej są najczęściej kobiety, dzieci, osoby starsze lub niepełnosprawne, ale bywają też nimi mężczyźni.

Przemoc jest przestępstwem. W zależności od tego, czy ma charakter jednorazowy, czy się powtarza, jest ścigana z różnych artykułów Kodeksu Karnego. Jeżeli przemoc ma charakter ciągły, zostaje zakwalifikowana jako przestępstwo znęcania się nad rodziną z art. 207 Kodeksu Karnego (t. j. Dz. U. z 2024, poz.17).

Perspektywa moralna pokazuje, iż dokonywanie przemocy to krzywdzenie słabszego i jest to złem moralnym. Sprawca powinien podlegać sankcjom własnego sumienia i potępieniu ze strony innych ludzi.

Skutki przemocy

Niezwykle istotne jest podkreślenie, iż konsekwencje stosowania przemocy ujawniają się często również po długim czasie, kiedy dziecko dorasta lub też już w jego dorosłym życiu. Odroczone skutki przemocy objawiają się w postaci różnych form niedostosowania społecznego (tj. trudności w nauce, wagarowanie, ucieczki z domu, udział w nieformalnych młodzieżowych grupach przestępczych, wysoki poziom agresji, nadużywanie alkoholu, branie narkotyków). Ponadto zachowania związane z przemocą są dziedziczone i powielane. Młodzi chłopcy wychowujący się w rodzinach, gdzie mężczyzna znęca się nad kobietą, uczą się agresji wobec kobiet, dziewczynki zaś postrzegają bicie, maltretowanie i wykorzystywanie jako elementy wpisane w rolę kobiety.

Konsekwencje doświadczania przemocy przez osoby dorosłe:

- poważne obrażenia ciała,

- wzrost częstości objawów związanych ze stresem (bóle głowy, żołądka, pleców), przygnębienie, smutek, obojętność, popadanie w depresję, niepokój,

- niekontrolowane wybuchy płaczu, śmiechu czy agresji,

- zmienność nastrojów, decyzji,

- lęk przed bliskością, nieufność, poczucie zagrożenia, niska samoocena,

- kłopoty z zasypianiem, koszmary nocne, kłopoty z koncentracją,

- zaprzeczanie, obwinianie się, bezradność, adaptacja do przemocy.

Konsekwencje doświadczania przemocy przez dzieci:

- obrażenia cielesne,

- życie w poczuciu ciągłego strachu i zagrożenia,

- brak poczucia bezpieczeństwa i stabilności środowiska wychowawczego,

- liczne schorzenia psychosomatyczne,

- znęcanie psychiczne może prowadzić do nieprzystosowania interpersonalnego (niski poziom kompetencji społecznych, trudności w kontaktach z rówieśnikami).

Społeczne konsekwencje doświadczania przemocy.

- przemoc domowa jako siła niszcząca cały system rodzinny niesie za sobą ryzyko dziedziczenia przez dzieci zachowań przemocowych i powielania ich w dorosłym życiu,

- niezwalczana przemoc przybiera na sile, utrwala się niosąc konsekwencje dla uwikłanych w nią rodzin i dla całego społeczeństwa.

3.      REGULACJE PRAWNE

• Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.

• Ustawa z dnia 29 lipca 2005 roku o przeciwdziałaniu przemocy domowej z dnia 29 lipca 2005r. (  Dz. U. z 2024 r. poz. 1673)

• Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 1283)

• Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tj. Dz. U z 2024 r. poz. 177)

• Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi ( Dz. U. z 2023 r. poz. 2151)

• Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1939)

• Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t. j. Dz. U. z 2024r., poz. 1465)

• Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. j. Dz. U. z 2023, poz. 2809)

• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (t. j. Dz. U. z 2024, poz.17)

• Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (tj. Dz. U. z 2024 r. poz.145)

• Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 6 września 2023 roku w sprawie procedury „Niebieskie Karty” oraz wzorów formularzy „Niebieska Karta” (Dz.U. 2023 nr 1870)

II.       PROBLEM PRZEMOCY   NA TERENIE GMINY GUBIN W PERSPEKTYWIE DANYCH

ZESPOŁU INTERDYSCYPLINARNEGO I REALIZACJI PROCEDURY

,,NIEBIESKIE KARTY”

Przemoc w rodzinie jest zjawiskiem trudnym do badania, ze względu na fakt, że dotyka najbardziej intymnej sfery życia człowieka. Ogólne szacowanie skali przemocy domowej obarczone jest dużym błędem ze względu na społeczne ograniczenia w ujawnianiu tego rodzaju problemów. Ofiary przemocy nie zawsze chcą zdradzać sprawy, które uznają za wstydliwe. W konsekwencji większość przypadków przemocy nadal nie jest ujawniona. Zjawisko to przez wiele lat było marginalizowane, a podejmowane działania miały jedynie na celu odizolowanie ofiary od sprawcy. Istnieje zatem potrzeba podejmowania kompleksowych działań skierowanych do ofiar przemocy domowej jak również osób stosujących przemoc. Od problemu przemocy nie są wolne również rodziny zamieszkujące gminę Gubin. Przemoc domowa często łączy się z problemem nadużywania alkoholu i występuje w rodzinach o różnym statusie społecznym. Diagnoza zjawiska przemocy domowej została przeprowadzona w oparciu o posiadane statystyki i dane. Oszacowanie zjawiska przemocy możliwe jest między innymi dzięki procedurze „Niebieskiej Karty”.

Tabela. 1. Zjawisko przemocy domowej w Gminie Gubin

Tabela 2. Liczba zakończonych „Niebieskich Kart” w latach 2021-2024

Tabela nr 3. Liczba rodzin korzystających z pomocy OPS Gminy Gubin, w których prowadzono procedurę Niebieskiej Karty

Tabela nr 4. Liczba osób dotkniętych przemocą wg prowadzonych procedur Niebieskich Kart

Źródło: opracowanie własne na podstawie rejestru wpływu kwestionariuszy „Niebieska Karta” do Zespołu Interdyscyplinarnego ds. Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie

Z powyższych danych wynika, że Policja jest jedną z instytucji, która podejmując działania interwencyjne w środowisku. Wdrożyła w latach 2021-2024 największą liczbę procedur „Niebieskie Karty ”. Kolejną instytucją jest Ośrodek Pomocy Społecznej oraz placówki oświatowe. Powyższe dane wskazują, że w roku 2021 zostało wdrożonych najwięcej procedur ,,Niebieskie Karty”. Kolejne lata pokazują, że zmniejsza się liczba wdrażanych procedur „ Niebieskie Karty ”.

Osobami doświadczającymi przemocy domowej są najczęściej kobiety.

Procedura "Niebieskie Karty" jest instytucjonalnym narzędziem służącym do przeciwdziałania przemocy domowej, a jej zakończenie następuje w przypadku: ,,ustania przemocy domowej i uzasadnionego przypuszczenia o zaprzestaniu dalszego stosowania przemocy domowej oraz po zrealizowaniu indywidualnego planu pomocy bądź ,,rozstrzygnięcia o braku zasadności podejmowania działań”.

Tabela nr 5. Ilość posiedzeń Zespołu Interdyscyplinarnego oraz grup diagnostyczno-pomocowych w latach 2021-2024.

Rodziny, w których wystąpiło podejrzenie stosowania przemocy domowej, systematycznie były monitorowane przez członków grupy, podejmowane były również wszelkie działania mające na celu wsparcie rodziny.

III.         ZAŁOŻENIA PROGRAMOWE

Realizacja celów Programu zakłada:

1) Uwrażliwienie społeczności lokalnej na problem przemocy domowej.

2) Promowanie modelu rodziny wolnego od przemocy.

3) Działania interdyscyplinarne w zakresie przeciwdziałania przemocy.

4)  Profilaktyka, diagnoza społeczna i edukacja społeczna.

5)  Ochrona i pomoc osobom dotkniętym przemocą domową.

6)  Oddziaływania na osoby stosujące przemoc domową.

7)  Podnoszenie kompetencji służb i przedstawicieli podmiotów realizujących działania z zakresu przeciwdziałania przemocy domowej.

IV.      CEL GŁÓWNY PROGRAMU i CELE SZCZEGÓŁOWE

Cel główny

Przeciwdziałanie przemocy domowej, ochrona osób dotkniętych przemocą domową oraz zwiększenie dostępności i skuteczności profesjonalnej pomocy.

Cele szczegółowe

· Podejmowanie działań mających na celu poprawę sytuacji rodzin zagrożonych zjawiskiem przemocy.

· Zmniejszenie skali zjawiska przemocy w rodzinie.

· Zapewnienie ochrony i możliwości udzielenia wsparcia osobom i rodzinom dotkniętym przemocą.

·  Diagnozowanie i monitorowanie zjawiska przemocy domowej w Gminie Gubin.

 ·  Zwiększenie skuteczności działań w zakresie przeciwdziałania przemocy w rodzinie.

 ·  Podnoszenie świadomości społecznej i wrażliwości na zjawiska związane z przemocą w  

     Rodzinie.

  ·   Podniesienie poziomu wiedzy i umiejętności osób realizujących zadania związane z

     Przemocą  domową oraz przeciwdziałanie wypaleniu zawodowemu.

V.      REALIZACJA PROGRAMU

      1.   MIEJSCE REALIZACJI PROGRAMU

           Obszar Gminy Gubin

      2 .  CZAS REALIZACJI –  od 2025 roku do 2030 roku

      3.   SPOSÓB REALIZACJI

Tabela nr1 :Podejmowanie działań mających na celu poprawę sytuacji rodzin zagrożonych zjawiskiem przemocy.

Tabela nr 2: Zwiększenie skuteczności działań w zakresie przeciwdziałania przemocy domowej.

 Tabela nr 3. Zmniejszenie skali zjawiska przemocy w rodzinie

 Tabela nr 4.  Zapewnienie ochrony i możliwości udzielenia wsparcia osobom i rodzinom dotkniętym przemocą domową.

4.    ADRESACI PROGRAMU:

Program skierowany jest do mieszkańców Gminy Gubin, a w szczególności:

 a) ofiar przemocy w rodzinie, w tym

- dzieci

-  współmałżonków lub partnerów w związkach nieformalnych,

- osób starszych,

- osób niepełnosprawnych

b) sprawców przemocy domowej

c) świadków przemocy domowej

d) przedstawicieli instytucji i służb pracujących na rzecz pomocy rodzinie,

e) przedstawicieli władz lokalnych oraz środowiska lokalnego.

5.     REALIZATORZY PROGRAMU

·  Zespół Interdyscyplinarny ds. Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie działający przy Urzędzie Gminy w Gubinie

·  Urząd Gminy w Gubinie,

· OPS  Gminy Gubin,

· Policja,

· Służba Zdrowia,

· Gminna Komisja ds. Rozwiązywania Problemów Alkoholowych,

· Kuratorzy Zawodowi, Społeczni,

· Szkoły,

· Organizacje Pozarządowe.

6.    PRZEWIDYWANE EFEKTY REALIZACJI PROGRAMU:

Przez realizację celów Programu zakłada się:

1) zmianę pojmowania przez społeczeństwo zjawiska przemocy domowej;

2) promowanie wartości rodzinnych;

3) edukację dzieci, młodzieży i dorosłych w zakresie skutków stosowania przemocy domowej

4) podnoszenie systemu wartości osób doznających przemocy bądź osób będących jej świadkami (dzieci, młodzież, osoby dorosłe);

5) promowanie metod wychowawczych bez użycia przemocy;

6) zminimalizowanie zjawiska przemocy oraz jego skutków;

VI .     MONITOROWANIE

Za monitoring i ewaluację programu będzie odpowiadał  Zespól Interdyscyplinarny ds. Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie w działający przy Urzędzie Gminy Gubin. Monitoring umożliwi wgląd w realizację podejmowanych działań, ocenę ich skuteczności

 oraz podejmowanie działań korygujących. Uzyskane informacje pozwolą na planowanie działań, rozwijanie programu w przyszłości.

VII.    FINANSOWANIE PROGRAMU

Źródłem finansowania zadań Gminnego Programu Przeciwdziałania Przemocy Domowej i Ochrony Ofiar będą środki finansowane z budżetu gminy oraz środki pozabudżetowe.

VIII.      ZAKOŃCZENIE

Problem przemocy może pojawić się w życiu każdego człowieka, bez względu na wiek, płeć, poziom wykształcenia czy status materialny. Żaden człowiek nie może być jednak na nią skazany. Gminny Program Przeciwdziałania Przemocy Domowej i Ochrony Ofiar Przemocy na lata 2021-2024 obejmował będzie działania profilaktyczne oraz formy pomocy świadczonej na rzecz rodzin zagrożonych problemem przemocy.

Bardzo ważne jest, aby w dalszym ciągu kontynuować działania z zakresu przeciwdziałania przemocy domowej i realizować zadania, które nakłada na Gminy Ustawodawca. Należy przede wszystkim rozpoznawać potrzeby osób uwikłanych w problem przemocy, jak również wspierać specjalistów, którzy realizują zadania z zakresu przeciwdziałania przemocy domowej. Dostosowanie rozwiązań programowych do faktycznie występujących problemów, z jakimi borykają się rodziny zagrożone kryzysem jest jednym z podstawowych założeń programu. Dzięki temu jego realizacja w znacznym stopniu zwiększy efektywność działań profilaktycznych oraz wspierających w sytuacjach problemowych, podejmowanych przez różne podmioty na rzecz przeciwdziałania dysfunkcjom i przywrócenia rodzinie możliwości prawidłowego funkcjonowania.

Szczególne znaczenie ma rozwijanie współpracy międzyinstytucjonalnej, dające gwarancję skuteczności podejmowanych działań w przeciwdziałaniu zjawisku przemocy i ochronie ofiar przemocy. Zjawisko przemocy domowej, ze względu na swoją złożoność, zasługuje na miano problemu interdyscyplinarnego i wymaga międzysektorowej ciągłej współpracy wielu instytucji i organizacji pośrednio lub bezpośrednio związanych z problematyką przemoc  domowej. Tylko podejmowanie wspólnych, systematycznych i ciągłych działań może w sposób skuteczny przyczynić się do zmniejszenia skali zjawiska przemocy domowej.

Realizowanie zadań zawartych w prezentowanym Gminnym Programie Przeciwdziałania Przemocy Domowej i Ochrony Ofiar Przemocy na lata 2025-2030 przyczyni się do podnoszenia świadomości społecznej, która konieczna jest aby przemoc była ujawniana i aby możliwe było podjęcie właściwych środków pomocy dla potrzebujących i zapobieganie kolejnym aktom przemocy.